Thời tiết giao mùa thường có sự chênh lệch nhiệt độ rõ rệt giữa ngày và đêm. Nắng nóng xen kẽ mưa dông khiến nhiệt độ, độ ẩm và tốc độ lưu thông không khí trong chuồng thay đổi nhanh. Nếu chuồng nuôi không được điều chỉnh kịp thời, gia cầm dễ bị stress, giảm sức đề kháng và phát sinh các vấn đề hô hấp.
Điều đáng lo ngại là nhiều bệnh hô hấp có biểu hiện ban đầu khá giống nhau. Gà có thể hắt hơi, chảy nước mũi, khò khè hoặc giảm ăn nhẹ. Khi người nuôi nhận thấy cả đàn khó thở, sưng mặt hoặc giảm đẻ rõ rệt, bệnh có thể đã lan rộng hoặc xuất hiện nhiễm ghép.
Vì vậy, trong giai đoạn giao mùa, cần theo dõi đàn sát hơn và xử lý ngay từ những dấu hiệu đầu tiên.
Vì sao bệnh hô hấp dễ bùng phát khi giao mùa?
Khi nhiệt độ thay đổi đột ngột, gia cầm phải tiêu hao nhiều năng lượng để thích nghi. Đồng thời, mưa nhiều và độ ẩm cao khiến chất độn chuồng lâu khô, phân tích tụ và khí độc tăng lên.
Nếu người nuôi đóng kín chuồng để giữ ấm nhưng không duy trì thông thoáng phù hợp, hơi ẩm, bụi và khí amoniac (NH₃) sẽ tích tụ. Những yếu tố này liên tục kích ứng niêm mạc mắt và đường hô hấp, làm giảm khả năng tự bảo vệ của đàn.
Chuồng gà cần được cung cấp đủ không khí sạch, đồng thời loại bỏ khí carbon dioxide, amoniac, bụi và độ ẩm dư thừa. Nồng độ amoniac tại tầm gà không nên thường xuyên vượt quá 25 ppm.
Những vấn đề gia cầm thường gặp khi giao mùa
1. Bệnh ORT
ORT là bệnh hô hấp do vi khuẩn Ornithobacterium rhinotracheale gây ra. Gà mắc bệnh có thể xuất hiện các biểu hiện:
- Khò khè, ho hoặc khó thở;
- Vươn cổ để thở;
- Chảy nước mũi;
- Giảm ăn, chậm lớn;
- Đàn bệnh kéo dài và không đồng đều.
Bệnh có xu hướng nghiêm trọng hơn khi chuồng có độ ẩm cao, thông thoáng kém hoặc đàn đang đồng nhiễm với các tác nhân hô hấp khác.
Các dấu hiệu bên ngoài chỉ có giá trị định hướng. Không nên nhìn thấy gà khò khè rồi kết luận ngay là ORT.
2. Bệnh Coryza – sổ mũi truyền nhiễm
Coryza là bệnh hô hấp cấp tính do vi khuẩn Avibacterium paragallinarum gây ra. Dấu hiệu đáng chú ý gồm:
- Sưng vùng mặt và quanh mắt;
- Chảy nước mũi;
- Hắt hơi;
- Mắt có dịch hoặc bọt;
- Giảm ăn;
- Gà đẻ giảm năng suất trứng.
Coryza có thể lây lan nhanh trong đàn, đặc biệt khi có sự chênh lệch tuổi, mật độ nuôi cao hoặc an toàn sinh học chưa tốt. Tuy nhiên, sưng mặt và chảy nước mũi cũng có thể xuất hiện trong một số bệnh khác. Chẩn đoán xác định có thể cần nuôi cấy hoặc xét nghiệm PCR.
3. APV – bệnh do virus viêm khí quản, mũi gia cầm
APV – virus gây viêm khí quản, mũi gia cầm, có thể liên quan đến hội chứng sưng phù đầu trên gà.
Đàn mắc bệnh có thể xuất hiện:
- Viêm mũi, chảy nước mũi;
- Hắt hơi, khó thở;
- Sưng phù vùng đầu và quanh mắt;
- Giảm ăn;
- Giảm đẻ ở đàn sinh sản hoặc gà đẻ.
Các biểu hiện của APV dễ nhầm với ORT, Coryza và một số bệnh hô hấp khác.A PV cũng có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn thứ phát xâm nhập, làm bệnh nặng và kéo dài hơn.
4. Hội chứng hô hấp phức hợp
Trong thực tế, một đàn gà có thể đồng thời chịu tác động của virus, vi khuẩn, Mycoplasma và điều kiện môi trường bất lợi. Đây là lý do nhiều ca bệnh không biểu hiện theo một “mẫu” cố định.
Khi xảy ra nhiễm ghép, đàn thường có những đặc điểm:
- Bệnh kéo dài;
- Nhiều nhóm triệu chứng xuất hiện cùng lúc;
- Mức độ bệnh không đồng đều;
- Đáp ứng điều trị kém;
- Dễ tái phát sau khi ngừng thuốc;
- Tăng tỷ lệ loại thải và hao hụt.
Việc liên tục thay thuốc khi chưa xác định nguyên nhân có thể làm chậm thời điểm xử lý đúng. Với các ca bệnh kéo dài hoặc tái phát, cần kết hợp triệu chứng, bệnh tích, lịch vaccine, lịch sử dùng thuốc và kết quả xét nghiệm.
5. Nền chuồng ẩm và khí độc tăng
Nền chuồng ẩm không phải là bệnh truyền nhiễm nhưng lại là yếu tố thúc đẩy nhiều vấn đề hô hấp.
Chất độn chuồng ướt và phân tích tụ làm tăng khí amoniac. Gia cầm tiếp xúc kéo dài có thể bị kích ứng mắt, tổn thương niêm mạc hô hấp và giảm khả năng chống lại mầm bệnh.
Người nuôi cần kiểm tra:
- Khu vực quanh máng uống có bị rò nước không;
- Chất độn chuồng có vón cục hoặc bốc mùi không;
- Chuồng có đọng hơi nước vào sáng sớm không;
- Đàn có tụ lại vì lạnh hoặc há mỏ vì nóng không;
- Không khí ngang tầm gà có mùi khai, bụi hoặc bí không.
Dấu hiệu cảnh báo cần kiểm tra đàn ngay
Không nên chờ đến khi cả đàn khò khè mới xử lý. Hãy kiểm tra sớm khi xuất hiện một trong các biểu hiện sau:
- Tiếng thở của đàn thay đổi vào ban đêm hoặc sáng sớm;
- Gà hắt hơi, vẩy mỏ hoặc chảy nước mắt;
- Một số con bắt đầu vươn cổ, há mỏ để thở;
- Gà giảm ăn, uống nước bất thường;
- Đàn phân bố không đều trong chuồng;
- Mặt hoặc vùng quanh mắt bắt đầu sưng;
- Sản lượng trứng giảm;
- Tỷ lệ chết hoặc loại thải tăng bất thường.
Nếu đàn khó thở nặng, chết nhanh, xuất huyết, tím mào, có dấu hiệu thần kinh hoặc tỷ lệ chết tăng đột ngột, cần cách ly khu vực nghi ngờ và liên hệ cán bộ thú y để kiểm tra.
6 việc cần làm để bảo vệ đàn trong giai đoạn giao mùa
- Theo dõi nhiệt độ ngày và đêm: Điều chỉnh rèm che, quạt và hệ thống sưởi theo điều kiện thực tế tại tầm gà.
- Duy trì thông thoáng: Giữ ấm nhưng vẫn phải có trao đổi không khí để loại bỏ hơi ẩm, bụi và khí độc.
- Giữ chất độn chuồng khô: Xử lý ngay vị trí máng uống rò rỉ, nền vón cục hoặc khu vực có mùi khai mạnh.
- Kiểm soát nước uống: Vệ sinh bồn, đường ống và máng uống; tránh để cặn bẩn, màng sinh học tích tụ.
- Tăng cường an toàn sinh học: Kiểm soát người, phương tiện, dụng cụ và động vật trung gian ra vào khu chăn nuôi.
- Ghi chép diễn biến đàn: Theo dõi lượng ăn, lượng nước, tỷ lệ chết, sản lượng trứng và thời điểm xuất hiện triệu chứng để phục vụ chẩn đoán.
Không nên điều trị chỉ dựa vào tiếng khò khè
Khò khè, chảy nước mũi hay sưng mặt là những dấu hiệu có thể gặp ở nhiều bệnh khác nhau. Cùng một biểu hiện nhưng nguyên nhân có thể là virus, vi khuẩn, Mycoplasma, nhiễm ghép hoặc môi trường chuồng nuôi không phù hợp.
Vì vậy, cần đánh giá tổng thể đàn trước khi lựa chọn biện pháp xử lý. Những ca bệnh kéo dài, tái phát hoặc đáp ứng điều trị kém nên được lấy mẫu xét nghiệm để xác định tác nhân và làm kháng sinh đồ khi cần thiết.
Giao mùa, phát hiện càng sớm – thiệt hại càng thấp. Đừng đợi cả đàn khò khè mới bắt đầu xử lý!
